Beeld geven aan identiteit
door Guido Jansen

Hoe geven we eigenlijk beeld aan culturele identiteit? Na twee dagen SPRING merk ik al op dat drie voorstellingen daar anders mee omgaan. Blijkbaar is culturele identiteit een belangrijk onderwerp in de podiumkunsten van vandaag. De manier waarop je beeld geeft aan culturele identiteit vormt het denken daarover. In deze blog wil ik stilstaan bij hoe NBprojects´ 6: THE SQUARE, Simon Mayers Sons of Sissy en Dries Verhoevens Guilty Landscapes hiermee omgaan.

In 6: THE SQUARE zien we culturele identiteit vooral terugkomen in de kostumering. Het stuk begint met de dansers in donkere regenjassen, waarmee zij een anoniem geheel vormen die een op het vierkant gebaseerde choreografie volgen. De gebogen houdingen en het systematische langs elkaar heen lopen en stappen versterkt de associatie met anonimiteit. Zoals een collega-blogger ook al benoemde, het begin roept beelden op van het urbane stadsleven, waar we allemaal zeer in onszelf opgenomen door de openbare ruimte reizen. Is dit dan onze culturele identiteit? De herkenning maakt me pessimistisch.

In een ander onderdeel van 6: THE SQUARE zien we culturele identiteit veel explicieter terug. Een donkere vrouw, gesluierd met een donkerblauwe hijab. Een rossige man in driedelig pak. Een jonge dame met een beanie en witte legging. En een jonge dame in een Dirndle pakje. De gestileerdheid van deze kostuums maakt het lastig om ze te herkennen als kleding uit het dagelijks leven. We hebben hier veel eerder te maken met stereotypen. En juist omdat hier stereotypen op het podium getoond worden, vind ik het lastig om hier een geloofwaardige culturele identiteit in terug te zien. Een samenleving ziet er nooit zo clear-cut uit. Waar is al het grijs tussen het zwart en wit?

Simon Mayers Sons of Sissy maakt het me ook niet makkelijk om culturele identiteit te kunnen benoemen, maar zet juist deze verwarring in om culturele identiteit te bevragen. Het stuk begint met een bijna joviaal gespeeld folk-lied door vier lieve en enthousiaste jongens, twee waarvan in dagelijkse kleding en twee in kostuums die lijken te verwijzen naar kleding die gebruikt wordt tijdens folk ceremonies. Op een gegeven moment gaat het joviale spel over in een agressief bespelen van hun instrumenten, tot de snaren van de vioolstokken breken. Hierin komen al gelijk vragen naar boven over wat deze jongens eigenlijk vinden van wat ze doen? Presenteren ze hier hun eigen tradities, of die van hun voorouders? Willen ze misschien juist loskomen van hun roots? De voorstelling hanteert allerlei strategieën om de hedendaagse verbinding met een traditionele culturele identiteit op spanning te zetten.

Guilty Landscapes van Dries Verhoeven is misschien een beetje een vreemde eend in de bijt. Lezers die deze installatie al hebben gezien vragen zich misschien af waarom deze installatie besproken wordt in relatie tot culturele identiteit. En zeker, ik denk dat de voorstelling hier zelf niet nadrukkelijk aandacht voor vraagt. Maar in mijn ervaring van de voorstelling komen vragen rondom culturele identiteit wel naar boven. Hoe begrijp ik namelijk wat ik zie en doe vanuit mijn eigen culturele identiteit? Hoe verschilt deze identiteit van die van andere mensen, en misschien nog belangrijker, hoe is mijn identiteit betrokken bij wat ik zie? Verhoeven geeft in zijn interview over Guilty Landscapes aan dat hij in zijn werk niet aanstuurt op gevoelens van verantwoordelijkheid, schuld en schaamte. Ik denk zelf dat deze gevoelens opkomen bij de toeschouwer vanwege hun culturele identiteit, die op een zekere manier toch onlosmakelijk verbonden is met wat ze zien.

Culturele identiteit speelt een belangrijke rol in hoe wij dingen begrijpen en hoe wij over zaken praten. Ook theatermakers hebben een eigen culturele identiteit en hebben te maken met de culturele identiteit van hun publiek. Het is waardevol om de ogen open te houden voor hoe verschillende voorstellingen beeld weten te geven aan culturele identiteit, en hoop dan ook de lezer hiermee daarop attent te hebben gemaakt. Ik ben benieuwd of we deze thematiek nog meer terug zullen zien in de komende voorstellingen.

Guido Jansen begeleid groepen studenten bij de SPRING Academy en schrijft over zijn ervaringen.